Πριν λίγες μέρες, έπεσε στα χέρια μου το βιβλίο ενός καταξιωμένου Βρετανού ιστορικού. Το βιβλίο ανέπτυσσε ένα έξυπνο θέμα, λιγάκι άγνωστο για τον πολύ κόσμο, και ο ιστορικός προσπαθούσε να αποδείξει πως μία ξαφνική «εποχή των παγετώνων» άλλαξε την ιστορία του Ύστερου Μεσαίωνα. Όλως παραδόξως, το βιβλίο υποστήριζε ότι η ξαφνική πτώση της θερμοκρασίας μεταξύ 1300 και 1800 ήταν υπεύθυνη για την Μεγάλη Πείνα στην Γαλλία, την πτώση της Κωνσταντινούπολης και την ανακάλυψη του Νέου Κόσμου! Με άλλα λόγια, μία ξαφνική παγκόσμια καταστροφή δημιούργησε την κόσμο, όπως τον ξέρουμε σήμερα…

Μία απλή ματιά σε κάποιο ιστορικό χρονολόγιο μας δείχνει ότι η παγκόσμια ιστορία είναι μία αλληλουχία καταστροφών. Πολλών καταστροφών. Πάρα πολλών καταστροφών. Επιδημίες, πλημμύρες, πείνες, πόλεμοι, οικονομικές κρίσεις, γενοκτονίες και δεν συμμαζεύεται. Σχεδόν δύο χιλιάδες χρόνια πριν, η αρχαία Αθήνα ηττήθηκε σφόδρα στον πιο αιματηρό (και καταγεγραμμένο) αρχαίο πόλεμο και μία «μυστηριώδης» επιδημία αποψίλωσε πληθυσμιακά την πρώτη δημοκρατική πόλη του πλανήτη.

Οι καταστροφές είναι κομμάτι της ανθρώπινης εξέλιξης, είτε βιολογικής είτε υλικής. Η ισπανική γρίπη το 1918 σκότωσε μεταξύ 20 και 100 εκατομμυρίων ανθρώπων με τις ΗΠΑ και την Βραζιλία (τραγική ειρωνεία με την σημερινή πραγματικότητα) να καταγράφουν τον μεγαλύτερο αριθμό νεκρών. Αν και οι αριθμοί προκαλούν ανατριχιαστικό ρίγος, από βιολογική πλευρά, ο «εξαφανισμένος» σήμερα ιός της γρίπης του ’18 «αναβάθμισε» το ανοσοποιητικό σύστημα των ανθρώπων και ο ιός της γρίπης μετατράπηκε σε ένα ελαφρύ ( ή βαρύ) κρυολόγημα. Πιθανότατα, ένας Πορφυρογέννητος στην Κωνσταντινούπολη του 10ου αιώνα θα πέθαινε λίγες ώρες μετά την μόλυνση από τον ιό!

Αν δεν υπήρχαν οι καταστροφές, καμία μεγάλη εφεύρεση δεν θα συνέβαινε. Αν δεν εξαφανίζονταν ποτέ η Αμέλια Έρχαρτ, δεν θα δημιουργούσαμε ραντάρ, ώστε να εντοπίζουμε ανά πάσα στιγμή κάθε αεροπλάνο ή πλοίο σε οποιαδήποτε γωνιά του πλανήτη. Σκεφτείτε μόνο πόσες ανθρώπινες ζωές ή και χώρες ολόκληρες σώθηκαν ή απέκρουσαν επιθέσεις χάρη στην τεχνολογία εντοπισμού οχημάτων.

Αν ακολουθήσουμε τον παραπάνω συλλογισμό αναρωτιόμαστε το εξής απλό και βασικό: «Πρέπει δηλαδή να χτυπηθούμε από μία παγκόσμια καταστροφή, για να προοδεύσουμε;»

Δυστυχώς, η Ιστορία δείχνει πως ναι.

Τούτο γιατί η ανθρώπινη κοινωνία σε κάθε φάση της ιστορίας δεν προνοεί για το αύριο. Ή μάλλον γιατί ζει σε μία ψευδαίσθηση ότι το αύριο θα είναι όλο και καλύτερο. Όταν τελείωσε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, Ευρώπη και Αμερική δημιούργησαν μία ψευδαίσθηση ότι οι οικονομικές κρίσεις είναι κεφάλαιο σε κάποιο μάθημα Οικονομικής Ιστορίας. Η μεταπολεμική οικονομία προέβλεπε αλματώδη οικονομική πρόοδο στο βάθος των αιώνων και μοναδικοί εχθροί ορίζονταν οι εχθροί της φιλελεύθερης Δημοκρατίας. Στο μακρινό 1962, κανένας οικονομολόγος δεν θα μπορούσε να διανοηθεί την κατάρρευση της Lehman Brothers το 2008 και το αμερικανικό (συν ευρωπαϊκό) όνειρο να μετατρέπονται στον εφιάλτη της ανεργίας…

Φτάνοντας στο σήμερα, η πανδημία COVID-19 είναι μία καταστροφή. Αναμφίβολα. Παγκόσμια καταστροφή με ανυπολόγιστο υλικό, ανθρώπινο και οικονομικό κόστος. Προφανώς και ο πλανήτης δεν θα είναι ξανά ο ίδιος. Η τηλεργασία θα κυριαρχήσει εις βάρος της συμβατικής απασχόλησης, ενώ η ψηφιακή διακυβέρνηση θα κερδίσει την μάχη ενάντια στην παραδοσιακή γραφειοκρατία. Η τεχνητή νοημοσύνη και οι αλγοριθμοί της μεταλλάσονται από σούπερ εργαλείο σε ανθρωποειδή ή ημιανθρώπινο (όπως θέλετε, πείτε το) σύμμαχο των βιολογικών ανθρώπων.

Πριν λίγες μέρες, ένας συντηρητικός Βρετανός ιστορικός δήλωσε δημόσια ότι οι μεγάλες καταστροφές της Ιστορίας δεν έχουν διδάξει τίποτα στην ανθρωπότητα. Δεν έχει απόλυτο δίκιο. Αν οι μεγάλες καταστροφές δεν δίδαξαν τίποτα στους ανθρώπους, τότε γιατί ο Φλέμινγκ ανακάλυψε την πενικιλίνη και έθεσε τα θεμέλια για την παραγωγή αντιβιοτικών;

Μπορεί οι σύγχρονες καταστροφές να διαδέχονται η μία την άλλη με ιλιγγιώδη ταχύτητα, πράγμα στο οποίο βοηθούν τα παγκόσμια ΜΜΕ και το Ίντερνετ, ωστόσο αξίζει να έχουμε πάντα στο μυαλό μας ότι οι καταστροφές ήταν και θα είναι κομμάτι της ανθρώπινης εξέλιξης και «καύσιμο» της παγκόσμιας Ιστορίας. Χωρίς τις καταστροφές, η ανθρωπότητα μένει στάσιμη και παγιδεύεται σε ψευδαισθήσεις για ένα ακίνδυνο μέλλον. Οι καταστροφές δεν πρέπει να μας φοβίζουν, αλλά να μας παρακινούν να προνοούμε για ένα καλύτερο μέλλον.

Έπρεπε να μας χτυπήσει ο COVID-19, για να καταλάβουμε ότι η μαζική αστικοποίηση, ο βιομηχανοποιημένος τρόπος ζωής, οι περικοπές στο κοινωνικό κράτος μπορούν να μετατραπούν σε μία απειλή για όλους μας; Έπρεπε να πεθάνουν πάνω από 3 εκατομμύρια άνθρωποι, για να καταλάβουμε ότι η εμφάνιση άγνωστων ιών ή ανθεκτικών βακτηρίων είναι τεράστια απειλή για την ανθρωπότητα;

Όπως είχε πει κάποτε η Κριστίν Λαγκάρντ, δεν χρειάζεται να σε χτυπήσει το τσουνάμι, για να φτιάξεις οχυρωματικά έργα…

Γ.Κ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s